-Öğrenme güçlüğü olan çocuklar, zihinsel
yetenekleri normal sınırlar içinde yer alan,
ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklardır.
-Öğrenme güçlüğü olan çocukları, zihinsel
yetersiz ve davranış bozukluğu olan çocuklardan
ayırmak gerekir.
-Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar; dinleme,
düşünme, konuşma, yazma veya matematik
problemlerini çözmede güçlükleri görülen, anlama
ya da yazılı ve sözlü dili kullanmadaki
psikolojik süreçlerden birinde/birkaçında
yetersizliği olan çocuklardır.
-Öğrenme güçlüğü terimi; algısal güçlükleri,
beyin zedelemesinden etkilenmiş olanları,
disleksi ve gelişimsel afaziyi içermektedir.
Ancak öğrenme güçlüğü tanımı ekonomik, kültürel,
çevresel yoksunlukları, davranış bozukluklarını,
zihinsel, bedensel, görme ya da işitme
yetersizliği sonucunda oluşan öğrenme
güçlüklerini kapsamamaktadır.
-2509 sayılı Tebliğler Dergisi özel öğrenme
güçlüğünü; ‘yazılı veya sözlü dili anlamak ya da
kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma
süreçlerinden birinde ya da birkaçında ortaya
çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma,
heceleme, dikkati yoğunlaştırma ya da
matematiksel işlemleri yapmada yetersizlik
nedeniyle bireyin eğitim performansının ve
sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesidir’
biçiminde tanımlamaktadır.
-Çocuğun, bilgi işlem süreçleri ile ilgili bir
problemle birlikte kendini idare etme ve sosyal
becerilerdeki zorluğunu da yansıtır.
-Eğer çocuk potansiyeli oranında başarılı
değilse; bunun nedeni düşük güdülenme, sık okul
değiştirme sonucu temel becerileri edinememe,
ekonomik, kültürel ve çevresel yoksunluklar, dil
ya da davranış problemleri gibi başka bir
problem de olabilir.
NEDENLER
Öğrenme güçlüğünün nedenleri tam olarak
bilinmemekle birlikte bilim adamları tarafından
desteklenen bazı bulgular vardır.
1-Beynin Hatalı İşleyişi
Öğrenme güçlüklerini beynin zedelenmesi sonucu
oluşan tahribatların oluşturduğu
düşünülmektedir.
2-Biyo-KimyasalBozukluklar
Fizyolojik ya da biyo-kimyasal bozukluklardan
dolayı öğrenme güçlüğünün oluştuğu öne
sürülmektedir.
Ayrıca vitamin eksikliği, alerjiler, genetik
eğilimler, kan uyuşmazlığı, oksijen
eksikliği, doğum aletlerinin yol açtığı
yaralanmalar, beyin hasarı, çarpma ve tümörler
gibi doğum sonrası etkenlerin öğrenme güçlüğüne
neden olabileceği düşünülmektedir.
ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ GÖSTEREN ÇOCUKLARIN
ÖZELLİKLERİ
1-Çalışma Becerilerini Kullanma Yetersizliği
Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda
ortak olarak görülen özelliklerden biri çalışma
becerilerini kullanma yeteneğindeki
yetersizliktir.
Çalışma Becerileri
a)Problemi etkili bir şekilde yapabilmek için
gerekli olan kaynakların, stratejilerin ve
becerilerin farkına varılması.
b)İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmasına
yol açacak şekilde yapılacak işlerin
plânlanması, çalışmaların etkinliğinin sürekli
değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan kendi
kendini düzenleme mekanizmasını kullanma
yeteneğidir.
2-Algısal Bozukluklar
Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların önemli bir
özelliği de algısal bozukluklarının
olmasıdır.Görsel algılama ya da görsel
duyulardan gelen uyaranların yorumlanması ve
örgütlenmesinde güçlük çekerler.Görsel agılama
güçlüğü olan çocuklar, harfleri ve geometrik
şekilleri kopya etmede zorlanırlar.
Yaşlarına göre devinimsel becerilerin
kullanmasını gerektiren bedensel etkinliklerde
yetersizliklerin ve eşgüdüm problemlerinin
olmasıdır.Top atma, yakalama, zıplama, koşmada
yetersizlik ya da yavaş gelişim söz konusudur.
Öğrenme güçlüğüyle bağlantılı olabilir, fakat
nedeni değildir.
4-Dikkat Bozukluğu ve Aşırı Hareketlilik
Dikkatle ilgili güçlüklere hem işitsel hem de
görsel alanda rastlanılmaktadır. Dikkatleri
normal çocuklara göre daha kolay dağılmaktadır.
Sınıfta dikkatsiz ve aşırı hareketlidirler.
Sınıfta uzun süre yerinde oturamazlar.Birinci ya
da ikinci sınıfa giden bir öğrenci üç dört
yaşlarındaki çocuklar kadar hareketli ise
öğrenmesi olumsuz yönde etkilenecektir.
5-Düşünme ve Bellek Problemleri
İşitsel ve görsel uyaranların bellekte
tutulamaması bakımından yetersizlik
gösterirler.Herhangi bir yetersizliği olmamasına
rağmen, bir dizi kelimeyi
ezberlerken zorlanır. Birbirine benzeyen
kelimeleri ayırmada güçlük çekerler.
6-Sosyal Uyum
Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, duygusal
bozukluk gösteren çocukların davranış
özelliklerini gösterirler. Çoğu zaman
mutsuzdurlar, kendini değerlendirmeleri
olumsuzdur, kendi kendilerini kontrol
edemediklerine inanırlar ve başlarına gelen
olayların diğer kişi ve olaylardan
kaynaklandığını düşünürler.Çabalarının işe
yaramadığını, ne kadar çabalarsa çabalasın
öğrenemediğini düşünürler.
DİSLEKSİ
Gelişimsel, nörolojik bozukluğa, yetersizliğe
bağlı okuma ve yazma bozukluğudur.
Belirgin Disleksi Özellikleri
– Okuma yavaştır ve akıcı değildir, bazen hiç
yoktur, harf harf okur.Özellikle bilmediği
kelimeleri ve uzun kelimeleri okurken duraklar,
okuyamaz.
- p, b, d, g, h, y, s, z, u gibi harfleri
yazarken karıştırır ve ters yazar.
-Yazarken bazı harfleri unutur, bazılarını
fazladan ekler.
-Ayna hâli yazı yazabilirler.(q İI AT) Talip
-Kelimeleri kısaltarak okur.
-Tahmin ederek okur.
-Yüksek sesle okurken anlamı ifade eden ritim,
tını ve tonlama bozuktur.
-Yanlış vurgulama yapar.
-Okuduğu öykünün anlamını çıkaramaz.
-Yazması bozuktur, karalama, harfleri yanlış
dizme görülür.
-Kalem tutması bozuktur, çabuk yorulur.
-Birbirine yakın kelimeleri ayıramaz.
-Bir satırı takip edemez, karıştırır.
-Satır başına geçerken zorlanır.
-İçinden okurken bazı sesler çıkarır.
-Kelimenin yerine başka bir kelime yerleştirme,
atlama görülür.
Disleksinin yüzde 39’u dikkat sorunlarıyla,
yüzde 37’si görsel-motor sorunlarla, yüzde 16’sı
görsel mekânsal sorunlarla ilgili olduğu tespit
edilmiştir.
Dislekside sağ-sol, yukarı-aşağı gibi kavramlar
karıştırılabilir, perspektiften
yoksundurlar.Bisiklet ya da saat resmi çizerken
sorun yaşarlar.
Disleksinin belli bir tedavisi yoktur.Sorunların
erken tanınması, okulun ve ailenin teşvik edici
olması oldukça önemlidir.Sık okul değiştirme,
evde ikinci bir dilin kullanılması önemli bir
olumsuzluktur.Yaş ilerledikçe okuma sorunları
düzelebilir. Ancak yazı hataları ve yavaş okuma
kalıcı olur.
Akademik açıdan pek çoğu başarısızdır.Yaşla
birlikte (8. sınıfa doğru) okuduğunu anlamada
düzelmeler olur. Sözlü anlatımda ve sözlü
sınavlarda daha başarılı olurlar.
MATEMATİK BOZUKLUĞU (DİSKALKULİ)
Sayısal ilişkileri kavramada, hesaplamada,
sayısal sembolleri tanıma, kullanma ve yazmada
açığa çıkan bozukluk, yetersizliktir.
Çocuklarda iki tip bozukluk vardır.
1-Hesaplama,
2-Akıl Yürütme
1-Hesaplama
Matematik bozukluğu olan(Diskalkuli) çocuklar
-Sayıları bozuk yazar, sıklıkla yer
değiştirirler, (ters dönmüş ya da baş aşağı)
-Sayıları eksik ya da fazla yazarlar,(324
sayısını 30020, 286 sayısı 200806 şeklinde
yazabilirler.)
- Geometrik ilişkileri kavramada zorlanırlar.
-Basit işlemleri yapamazlar.
-Aritmetik sembolleri tanımada zorlanırlar.
-Çok basamaklı sayıları okuma ve yazma da
zorlanırlar.
-İşlemleri bozuk sıra ile yaparlar.
-Çarpma, bölme gibi işlemlerde sayıları alt alta
yazmada zorlanırlar.
-Sayıları atlar, sağlama yapamazlar
-İşlemleri yanlış yaparlar.
2-Akıl Yürütme
Akıl yürütmede dil sorunu da olabilir.Sözel
problem çözme, komutları anlama, akılda tutma,
plâna göre adım adım çözme bozuktur.
Genel olarak bu yetersizliklerin yanı sıra
dikkat sorunları yaşanır.Dikkati çabuk dağılır
ve kısa sürer.
Öğrenme bozukluğu olan çocuklar, okul
başarısızlığı, okul reddi, okul fobisi, davranış
sorunları; özellikle düzen bozucu davranışlar,
hiperaktivite, migren, enüresiz (altını ıslatma)
depresyon vb. duygusal ve sosyal uyum sorunları
yaşar.
Genel Olarak Öğrenme Güçlüğünün Kaynağında;
-Hafıza,
-Organizasyon,
-Bir konu üzerinde yoğunlaşma ya da dikkatini
toplama yetisi,
-Bilgiyi hatırlanacak şekilde düzenleme yetisi,
-Öğrenilmiş bir bilgiyi yeniden akla getirme
(hatırlama)
-Olayları uygun bir düzen içinde anlama
yeteneklerinde problem bulunabilir.
-Öğrenme güçlüğünün olması ayrıca çocuğun
duyduğunu ya da gördüğünü algılamakta, yazılı
malzemeleri ve sözlü sunuları anlamakta
zorlandığı anlamına da gelebilir.
İlkokulun ilk üç yılında sık rastlanan özel
öğrenme güçlüğü belirtileri şunlardır:
-Ana okulunu bitirdiğinde ev telefonunu hâlâ
ezberleyememiş olabilir.
-Çabalamasına rağmen bebek ninnilerini
ezberleyip tekrarlayamaz.
- Öyküleri dinlerken dikkatini toplamakta ve
kavramada güçlük çeker.
-Öykünün ayrıntılarını hatırlamada zorlanır.
-Birinci sınıfta iken harfleri seslendirmede
öğrenmekte ya da sayı ve harfleri yazmakta
zorlanır.Buna bağlı olarak duygusal açıdan çok
çabuk kırılır, çok çabuk sinirlenir, kâğıtları
yırtar, ağlar, okula gitmek istemez aptal ya da
akılsız olduğunu söyler.
-Sınıfta davranış problemi vardır; dikkat
çekici, düşüncesiz hareketlerde bulunur
-Sınıf ödevlerini bitirmez.
-Öğretmeninden ya da ana-babasından sürekli
yardım ister.
-Bir gün öğrendiğini ertesi gün unutur. Örneğin
sözcükleri hecelemeye çalışır, öğrenmiş gibi
gözükür ama testte başarısız olur, unuttuğunu
söyler. Aynı şey okumada da olur; kalın sesli
bir harfle örneğin“a” ile başlayan bazı
sözcükleri gayet güzel okur, ancak bir sonraki
hafta aynı sözcüklerle karşılaştığında, yeniden
öğretmeniz, çalıştırmanız gerekir.
- İkinci sınıfta basit toplamaları yapmakta
zorlanır.Üçüncü ve dördüncü sınıfta çarpım
tablosunu, her gece birlikte tekrar ettiğiniz
hâlde ezberleyemez.
-Düşüncelerini kâğıda dökmekten kaçınır ya da
güçlük çeker.
-Soruları sesli olarak yanıtlar, ancak bunları
yazmaya çalıştığında aynı başarıyı gösteremez.
-Konuşurken kelime dağarcığı yeterli olduğu
hâlde yazarken çok basit bir dil kullanır. Çünkü
uzun sözcükler yazmak daha zor gelir.
-Okula gitmek istemez.
-Okul ödevlerinin çok zor olduğunu söyler.
ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ ÇEKEN ÇOCUKLARIN AİLELERİNE
ÖNERİLER
Eğer çocuğunuz okulda başarısız oluyorsa ve
öğrenme güçlüğü tanısı konmuşsa;
-Öncelikle bunun nedenlerini araştırın.
-Öğretmeninden bilgi ve yardım isteyin. Gerekli
tıbbî ve psikolojik ölçümleri yaptırın,
gerekirse profesyonel yardım isteyin.
-Öğretmeniyle ortak bir çalışma plânı
geliştirin.
-Çocuğunuzun tüm özelliklerini ve kapasitelerini
tanıyın.
-Harfleri ters yazıyorsa: Harflerin
yazılı olduğu kartlar hazırlayın.Yazarken
kartlara bakarak doğru yazmasını ve hatalarını
düzeltmesini sağlayın, yazma alıştırmaları
yapın.
- Doğru hecelemekte, yazmakta zorlanıyorsa:
Cümleleri, kelimeleri gruplara ayırın.Her gün
belli bir grubu yazmasını ve kurmasını sağlayıp
çalıştırın.Bakmadan yazdırın, hatalarını
düzeltip tekrar yazdırın ve okutun.
-Matematik problemlerinde zorlanıyorsa:
Matematik seviyesini tespit edin.Eski
bilgilerini tekrarlatın, çok kısa basamaklar
hâlinde yavaş yavaş ilerleyin.Çalışırken birden
fazla duyuya hitap edin(görsel, işitsel, olay
yaşayarak, dokunarak).
-Okumayı öğrenmede güçlük çekiyorsa:
-Okuma seviyesini tespit edin. Tümden
gelim(bütünden parçaya)yöntemini kullanın.
-Sık sık tekrarlama yapın.
-Sabırlı ve olumlu tutum içinde olun.
-Güdüleyici ve teşvik edici olun.
-Çocuğun kendisini rahat ve güvencede
hissettiğinden emin olun.
-Dikkati çabuk dağıldığından çalışmaları kısa
tutun.
-Bir basamağı öğrendiğinden emin olmadan diğer
basamağa geçmeyin, yavaş ilerleyin,
öğrendiklerini karıştırmasına engel olun.
-Çalışma becerilerini geliştirmek için ev
egzersizleri ve sorumluluklar verin.Günlük
işlerde olaylara katılmasını sağlayın(temizlik,
yardım vb.)
-Öğrenme güçlüğü gösteren öğrencinizi diğer
öğrencilerinizle kıyaslamayın ve onu olduğu gibi
kabullenin.
DERLEYEN:KARABÜK REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ-2008
(Kaynak :MEB Yayımlar Dairesi Başkanlığı Bilim
ve Aklın Aydınlığında Eğitimi Dergisi Mayıs
2003)
