ORTA DÜZEYDE ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN  ÇOCUKLARIN  GENEL ÖZELLİKLERİ

-Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Birey:Zeka Bölümleri(IQ 35-49) arasında tespit edilen bireylerdir.Zihinsel işlevler ile kavramsal, sosyal ve pratik uyum becerilerindeki sınırlılık nedeniyle temel akademik, günlük yaşam ve iş becerilerinin kazanılmasında özel eğitim ile destek eğitim hizmetlerine yoğun şekilde ihtiyaç duyan birey olarak tanımlanmaktadır.

-Bu gruba giren çocuklar okuma, yazma, matematik gibi temel akademik becerileri öğrenebilirler.  Fiziksel özelliklerinde ve hareket gelişimlerinde normallere yakın bir performans gösterirler. Dikkat süreleri ve ilgileri sınırlıdır.

-Sosyal iletişim kurabilirler, ancak sosyal kurallara uymakta çektikleri güçlük,

ev ve okul yaşantılarında problem oluşturabilir. Sözel yönlendirmeleri anlama, kavram  ve genelleme yapabilme becerilerinde yetersizlik görülmektedir.

-Zihinsel engelin yanı sıra hiperaktivite veya durgunluk, genel becerisizlik gibi özellikler taşıyabilirler.

-Temel akademik becerilerin yanı sıra öz bakım becerilerinde, iş ve çalışma becerilerinde eğitim alabilirler. Yetişkinlikte kısmen ya da bütünüyle geçimlerini sağlayabilirler. Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği olan çocukların normal yaşıtları ile kaynaştırma yoluna gidilmesi davranış kazandırma açısından çok önemlidir.

Fiziksel Gelişim Özellikleri:

-Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuklardan fiziksel gelişim ve hareket alanlarında normal yaşıtlarından pek farkları yoktur ancak büyük ve küçük kas gelişimdeki gerilikten dolayı beden eğitimi hareketlerinde, ritmik gösterilerde, top atma ve tutmalarda, kalem tutma ve el becerisi gerektiren faaliyetleri yapmada normal yaşıtlarına göre gerilik ve yavaşlık gösterirler.

-Büyük ve küçük kas gelişimindeki geriliğe rağmen bu gruba giren çocuklar oldukça iyi bir fiziksel güce de sahiptirler. Bu fiziksel güçleri pozitif yönlere (sportif faaliyetler, oyun vs.) kanalize edilmediği zaman olumsuz yönde kullanarak saldırgan eğilimlere dönüşebilir.

-Dolayısıyla zihinsel engeli yanında davranış ve uyum bozukluğu ile karşımıza çıkabilirler. Bu nedenle okulda mümkün olduğu kadar normal yaşıtları ile birlikte sportif faaliyetlere (yüzme, atlama, koşma, top oynama gibi) ve oyun becerisi geliştirebilmesi için oyunlara katılmaları gerekmektedir.

Zihinsel Gelişim Özellikleri:

-Akademik kavramları geç ve güç öğrenirler.

-Soyut kavramları, terimleri ve tanımları çok geç ve güç anlarlar.

-Dikkat ve ilgileri kısa sürelidir, çabuk dağılır.

-Kısa süreli bellekleri zayıftır.

-Genellikle konuşmaya geç başlarlar.

-Genelleme yapamazlar.

-Kazandıkları bilgileri transfer edemezler.

-Zaman kavramı geç ve güç gelişir.

Sosyal Gelişim Özellikleri:

-Sosyal olgunluk ve becerilerde normal yaşıtlarına göre gerilik gösterirler. Bu nedenle daha çok kendi yaş grubu ile değil, kendinden küçük çocuklarla arkadaşlık edip, oyun oynarlar. Mümkün olan her fırsatta yaşıtları ile ilişki kurmaları sağlanmalıdır.

-Yakın çevredekilerle kolay dostluk kuramazlar. Kurdukları dostlukları uzun süre devam ettiremezler. Kolayca küser ve dostlukları bozarlar ve yalnızlığı tercih etme eğilimindedirler.

-Sosyal ilişkilerinde grupta daima başkalarına tabi olma eğilimindedirler.       

-Sorumluluk almaktan çekinirler. Oyun ve toplum kurallarına uymakta zorluk çekerler. Kuralları güç oyunlara ve sosyal faaliyetlere katılamazlar. Kuralları bu çocukların anlayacağı ve uyacağı seviyede basitleştirmeli ve bu tip faaliyetlere başarılı etkin katılımları sağlanmalıdır. Oyun içinde karmaşık olmayan roller verilmelidir.

-Bu çocuklar bazı alanlarda özellikle olumlu ve olumsuz davranış geliştirmede öğretmenlerinden çok yaşıtlarından bilgi ve beceri kazanırlar. Bu nedenle sınıflarda eğitim-öğretim süreci içinde normal yaşıtları ile ilişki kurmaları sağlanmalı, bu özellikleri gösteren çocukların kendi aralarında gruplaşarak birbirlerinin olumsuz davranışlarını pekiştirerek, yeni olumsuz davranışlar geliştirmelerine ve sınıf içindeki diğer çocuklar tarafından dışlanmalarına izin verilmemelidir.

Duygusal Gelişim Özellikleri:

-İlköğretim yıllarında tüm öğrencilerden beklenen en önemli gelişim görevleri; okuma, yazma, temel aritmetik gibi akademik beceriler ve oyun becerisi kazanmalarıdır.

-Zihinsel engellilerin daha önceki yaşantılarındaki başarısızlıklar yeni beceriler öğrenmelerinde isteksizlik ve güvensizlik yaratır. Bir yandan bu isteksizlik ve güvensizlik diğer yandan algılamadaki yetersizlikleri okulda kendilerinden beklenen becerileri kazanmalarında güçlük yaşamalarına neden olmakta, böylece yaşanılan yeni başarısızlıklarda çocukların benlik kavramları olumsuz yönde etkilenmektedir.

-Bu çocukların kendileri hakkında olumlu duygular beslemeleri için; çıtayı doğru yüksekliğe koyarak kendilerinin başarılı hissetlerini sağlamalı ve her başarıları sonunda olumlu geri bildirimlerde bulunmalıyız.

-Ayrıca çocukların zayıf yanları üzerinde değil güçlü yanları üzerinde durarak sınıf içi etkinliklerde küçük görevler vererek bu çocukların olumlu benlik kavramı geliştirmelerine yardımcı olabiliriz.

-Bu çocukların olumsuz benlik kavramı geliştirmelerinde bebeklik döneminde annenin zihinsel engelli bir bebeğe sahip olmaktan kaynaklı reddedici tavırları güvensizlik duygusunun gelişmesine neden olmaktadır.

Cinsel Gelişim Özellikleri:

-Zihinsel yetersizliği olan çocukların cinsel gelişimleri aynı gelişimsel özellikteki çocuklardan farklı değildir. Genellikle zihinsel engellilerin cinsellikle ilgili davranışlarının daha ileri düzeyde olduğu sanılmaktadır.

Bu durum bu çocukların cinsel içerikli davranışlarının iyi denetleyememelerinden ve başka hiçbir alanda kabul görmemeleri sonucu ergenliğe girdiklerinde cinsellikleri ile kabul görmeyi istemelerinden kaynaklanmaktadır.

-Ergenlikte zihinsel engelli çocuklar vücutlarındaki değişikliklerin de etkisiyle çevreleri tarafından kabul görme isteğiyle kendilerini cinsel obje olarak kullandırma eğilimindedirler. Bu noktada çocuklara düzeylerine uygun cinsel eğitim verilmesi ve bu eğitimde olumsuz davranışın cezalandırılmasından çok olumlu davranışın örneklenmesi büyük önem taşımaktadır.

Ne Yapabilirler?

*Kendi öz bakımlarını yapabilirler

*Yaşadıkları kentte ulaşım araçlarını kullanabilirler

*Temel gramer kurallarına uygun konuşabilirler, günlük konuşmaları rahatlıkla yapabilirler

*Telefonu, yazılı iletişim araçlarını rahatlıkla kullanabilirler

*Başkaları ile işbirliği yapabilirler, temel toplumsal kuralları bilirler ve uygularlar

*Alış-veriş yapabilirler, parayı kullanabilirler

*Karmaşık beceri gerektirmeyen, hayatlarını devam ettirebilecekleri işlerde çalışabilirler

*Basit yemekleri ve günlük ev işlerini yapabilirler

*İşlerinde sorumluluk alabilirler

Ne Yapamazlar?

*Şehirlerarası dolaşamazlar

*Özel eğitim desteği ile ilköğretim programını bitirebilirler ancak yaşıtlarından daha geri beceri kazanabilirler

*Eğitimleri uzun ve sürekli tekrara dayalıdır

*Soyut ve felsefi kavramları anlayamazlar

*Anlatımları basittir

*Fikir belirten yazı yazamazlar

*Yüksek beceri gerektiren işlerde başarılı olamazlar

*Karmaşık planlama, dikkat ve düzenleme gerektiren etkinlikleri sürdüremezler

*Sorumluluk aldıkları önemli görevlerde yardıma ihtiyaç duyarlar.

 
Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilerin
Öğretmenleri, Sınıf İçinde Neler Yapmalıdırlar?
-Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin öğretmenleri sınıf içinde şunları yapmalıdırlar: 

 

1. Çocuğu sınıf seviyesine yaklaştırmak için ders sırasında ve dersten sonra özel çalışmalar planlanmalıdır.

 

2. Çocuğa normalin altında ve üstünde aşırı ilgi göstermeden diğer öğrencilerin onu kabul etmesi sağlanmalıdır.

 

3. Sınıfta zihinsel yetersizliği olan çocuğun “Ben diğerlerinden farklıyım” duygusuna kapılmasına yol açmayacak şekilde, normal bir psikolojik hava yaratılmalıdır.

 

4. Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuklar, ortalama olarak bedence normale yakındırlar. Birçok durumda biricik ek-siklikleri zihinsel açıdan gerilikleridir. Bu gerilik kolaylıkla duygusal ve toplumsal uyumsuzluğa yol açabilir. Bunu önlemek için şu noktalara dikkat edilmelidir:
a. Normal arkadaşları ile rekabete zorlanmamalıdır. Başaramayacağı etkinliklere yöneltmemelidir. Derslerde asgari başarıdan fazlası ondan beklememelidir.

 

b. Başta anne ve babası olmak üzere, çevresindekilerin, bu arada sınıf arkadaşlarının çocuğa karşı anlayışlı davranmaları sağlanmalıdır.

 

c. Çocuğun duygusal ve toplumsal yaşamında gösterdiği başarılı uyumlar daima teşvik edilmelidir.

 

5. Çocuk, sınıfta ve okulda bazı basit sorumluluklar yüklenmesine izin verilmelidir. Yazı tahtasını silmek, kapı ve pencereleri açıp kapamak, bir masayı yerine çekmek, sınıfın temizliği ile ilgilenmek, bazı ders araçlarını getirip götürmek onun okulda yapabileceği işlerdendir. Bu işler yoluyla onun iyi ve yararlı birtakım alışkanlıklar kazanmasına yardım edilebilir. Anne ve baba ile de temasa geçerek çocukta düzen, temizlik işbirliği, sorumluluk duygu-su gibi niteliklerin gelişmesine yardım edilebilir.

 

6. Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuğun yaşamını elleri ile kazanabileceği hatırdan çıkarılmamalı; sağlık, güç, dayanıklılık, kas işbirliği ve arkadaşları ile iyi geçimin, işçilikte başarının koşullarından olduğu daima göz önünde tutulmalıdır. O halde çocuğun eğitiminde sağlık, beden eğitimi, oyunlar ve iş eğitimine önem verilmelidir.

 

7. Çocuğa öğretilecek temel bilgiler iyi seçilmelidir. Dikkat edilecek bazı noktalar şunlardır:
a. Yazı derslerinde hızdan çok, okunaklı yazmasına önem verilmelidir. İş mektupları, senet, dilekçe gibi etkinlikler-de alışkanlıklar kazandırılmalıdır.

 

b. Çocuğa, dilin ses kurallarını ve yapısını öğretmeye çalışmak zaman israfından başka hiçbir şeye yaramaya-cağı için bunları öğretilmesinden vazgeçilmelidir.

 

c. Matematik dersinde sayma, ölçme, para bozdurma ve basit işlemler üzerinde durulmalıdır.

 

d. Sosyal Bilgiler dersinde, içinde bulunduğu toplum, temel alınmalıdır.

 

e. Fen Bilgisi dersinde, çocuğun günlük yaşamına etkisi olan en basit bilgiler verilmelidir.

 

8. Okulda kaldığı sürece çocuğa öğretilenlerde daima ihtiyaçlarını dikkate alınmalıdır. Öğretilenler ısrarla tekrar edilmelidir.

 

9. Çocuğa okulda kazandırılacak bütün bilgi ve beceriler öğretmen tarafından verilecektir. Bazı boşlukların çocuk tarafından kendi çabası ile telafi edebileceği düşünülmemelidir. Bu bilgi ve beceriler çok yavaş bir tempo ile öğrenilecektir. Çeşitli yollardan tekrar tekrar sınırlı bilgi ve basit becerilerin pekiştirilmesine gidilmelidir. Bu halde çocukların ellerinde olmayarak karşı karşıya bulun-dukları zihinsel geriliği, öğretmen olarak sabır ve anlayışla karşılamak gerekir.

 

10. Her şeyden önemlisi, çocuğa öğretilecek her şeyi tam öğretmeden, kesinlikle başka bir şey öğretmeye kalkışılmamalıdır. Çok şey öğreteyim derken, hiç bir şey öğretilmez ve dolayısıyla zaman boşa harcanmış olur.

 

11. Anlatım ve beceri (özellikle Türkçe ve Matematik) dersleri, genellikle seviye grupları içinde öğretilmeye çalışılmalıdır.

 

12. Değerlendirirken normal zekâlı arkadaşlarına göre değil, kendi zekâ sınırı içinde ne yapabileceği göz önünde tutulmalıdır.

 

13. Telefona cevap verme, telefon etme, mektup yazma, postaya verme vb. etkinlikler öğretilmelidir.

 

14. Eve gelen elektrik, su, telefon vb. ihbarnameleri okuması ve bu durumlarda ne yapılması gerektiği kavratılmalıdır.
15. Gazete okuma alışkanlığı kazandırılmalıdır (Bu yapılmadığında, günlük yaşamda kullanmadığı için zamanla okuma alışkanlığını kaybedebilir).

 

16. Basit ilk yardım ve sağlık bilgileri öğretilmelidir.

 

17. Günlük yaşamda çok gerekli olan parayı tanıma, kullanma, alış veriş yapma gibi eylemleri öğrenmesine yardımcı olunmalıdır.

 

18. Giyinip soyunma, temizlik, saç tarama, tırnak kesme vb. kendisinin yapabileceği işler konusunda aile ile işbirliği yapılmalıdır.

 

19. Temizlik araç ve gereçleri tanıtılmalı, kullanmayı öğretmeli, evde pekiştirmesi sağlanmalıdır.

Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilerin
Aileleri Neler Yapmalıdırlar?

 

Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin aileleri şunları yapmalıdırlar:
1. Orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan çocuğun beden ve zihin gelişimi normal çocuktan yavaş olmaktadır. Bu yavaşlık sezilir sezilmez bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir. Buradaki görevli personelin önerilerine uymak, düzenli bir beslenmeyi sağlamak ve çocuğu olduğu gibi kabul etmek gerekir.

 

2. Çocuk aşırı düzeyde korunursa, güvensizlik; aşırı düzeyde ihmal edilirse, düzensizlik olur. Çocuğa sürekli olarak “sen onu yapamazsın, şunu beceremezsin” uyarıları ve telkinleri yerine, yapa-bileceği işleri yaptırmak, yapabilecekleri için de teşvik etmek, başarılarından dolayı övmek daha yerinde bir davranış olur.

 

3. Çocuğu gizlemek, utanç duyulan bir kimse olarak görmek ya da sık sık onu suçlamak, onun bu özrünü kabul etmemek gibi hareketler son derece yanlıştır.

 

4. Böyle çocuklar kaza ve hastalıklarda normal çocuklar kadar kendilerini koruyamazlar. Onun için sık sık hastalanırlar, sık sık kazalara uğrayabilirler. Ana-babaların dikkatli olmaları, koruyucu tedbirler almaları gerekir.

 

5. Bu çocuklarda kas gelişimini sağlamak amacı ile el becerilerine çok yer vermek gerekir. Örneğin; makasla kâğıt ve karton kesmek, çekiçle çivi çakmak, bahçe çapalamak, kil ve renkli çamur vb. maddelerle çeşitli cisimler yapma çalışmaları çok yararlı olur. Bu tür çalışmalara bol bol fırsat verilmelidir.

 

6. Çocuğa soyunma, giyinme, yutkunma, yeme, içme gibi alışkanlıkların kazandırılmasına erken ve gereken yaşlarda başlanmalıdır.
7. Bu çocuklar genellikle ve çoğunlukla sıkılgan, içe dönük olurlar. Arkadaş edinmede güçlük çekerler. Onlara arkadaş sağlamada yardımcı olmak amacıyla sık sık çocuk parkına ve bahçesine götürülmeli; hatta anne ve babalar günlere, çarşıya, pazara, alışverişe beraberinde götürmelidirler. Ayrıca çocuğa konuşma, düşündüklerini ve gördüklerini anlatma, şarkı ve şiir söyleme gibi etkinlikleri yapabilme olanağı ve fırsatı hazırlanmalıdır.
   

Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Bireylerin
Yararlandığı Eğitim Ortamları
  

 Ülkemizde ağır düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireylerin yararlandığı eğitim ortamları; eğitim ve uygulama okulları ile iş eğitim merkezleridir.
1) Orta Düzeyde Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler İçin Açılan Eğitim ve Uygulama Okulları:

 

a) Genel eğitim programlarından yararlanamayan, okul öncesi ve zorunlu ilköğretim çağındaki, ağır ve orta düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler için açılan gündüzlü özel eğitim kurumlarıdır.

 

b) Bu okullarda; öğrencilerin, öz bakım ve temel yaşam becerileri ile işlevsel akademik becerilerini geliştirmek ve topluma uyumlarını sağlamak amacıyla gelişimsel eğitim programları uygulamaktadır.

 

c) Sınıf mevcutları, okul öncesi eğitim sınıflarında en fazla altı, diğer sınıflarda ise en fazla sekiz öğrenciden oluşmaktadır.

 

d) Okul öncesi eğitimi sınıfından altıncı sınıfa kadar sınıflarda iki özel eğitim öğretmeni; yedinci ve sekizinci sınıflarda ise, bir özel eğitim öğretmeni ile bir usta öğretici veya iki özel eğitim öğretmeni görevlendirilmektedir.

 

e) İş eğitim dersi atölye öğretmenlerince okutulmaktadır.

 

f) Okul programı bireysel yeterliliklerine dayalı gelişim özellikleri

doğrultusunda bireyselleştirilmektedir.

 

g) Öğretmenler, her çocuğun bireyselleştirilmiş eğitim programına göre hem grup eğitimi, hem de birebir eğitim yapmaktadırlar.

 

h) Öğrenci, bireysel yeterliliklerine dayalı gelişim özellikleri dikkate alınarak uygun sınıfa yerleştirilmektedir.

 

i) Eğitim süresi 8 yıldır.

2) İş Eğitim Merkezleri
 

a)  Eğitim uygulama okullarını bitiren veya zorunlu eğitim çağı dışında kalan zihinsel yetersizliği olanlar ve / veya genel eğitim programlarından yararlanamayan özel eğitim gerektiren bireylerin; temel yaşam becerilerini geliştirmek, öğrenme gereksinimlerini karşılamak, topluma uyumlarını sağlamak, onları işe hazırlamak amacıyla farklı konu ve sürelerde meslek kurslarının düzenlendiği, gün-düzlü özel eğitim kurumlarıdır.

 

b)Sınıflarda bir özel eğitim öğretmeni ile bir atölye öğretmeni / usta öğretici veya iki özel eğitim öğretmeni görevlendirilmektedir.

 

c) Merkezde etkinlik süresi günde toplam altı ders saatidir.

 

d)Eğitim süresi 3 yıldır.

 

e) Bir kurs programını tamamlayan kursiyer, farklı bir kurs programından da yararlanabilmektedir.

DERLEYEN: KARABÜK REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ  ÖZEL  EĞİTİM BÖLÜMÜ- 2008